Cả câu chỉ có hai chữ, và cả hai đều thuộc loại cơ bản nhất: nos (nhau) + vemos (chúng ta gặp / chúng ta nhìn thấy). Ghép lại, dịch sát từng chữ ra tiếng Việt là “chúng ta gặp nhau”.
Nhưng mình muốn bạn để ý ngay một chuyện: câu này đang chia ở thì hiện tại. Tức là “chúng ta gặp nhau”, chứ không phải “chúng ta sẽ gặp nhau”. Vậy mà người ta lại nói nó đúng vào lúc… đường ai nấy đi.
Bạn thấy kỳ là phản xạ đúng đó! Đây chính là chỗ người mới học vấp nhiều nhất ở câu này.
Nhưng mình bật mí trước: người Việt mình có lợi thế rất lớn ở đúng chỗ khó này, lớn hơn người học tiếng Anh hay tiếng Pháp nhiều. Xuống tới mục về thì hiện tại là bạn sẽ hiểu vì sao mình nói vậy!
nos vemos nghĩa là gì? Nghĩa đen là “chúng ta gặp nhau”
“nos vemos” (IPA /nos ˈbe.mos/, đọc gần như “nốs BÊ-mốs”) là câu chào tạm biệt thân mật cực kỳ phổ biến trong tiếng Tây Ban Nha, tương đương với “gặp lại sau nha”, “hẹn gặp lại”, “thôi mình đi nha” của tiếng Việt.
Để dùng cho chắc tay, bạn nên tách nó ra làm hai mảnh và nhìn kỹ từng mảnh một:
“nos vemos” gồm 2 mảnh
nos (đọc: nốs) ⇒ đại từ, ở đây mang nghĩa “nhau” (lẫn nhau)
※ Nos ayudamos. (Chúng mình giúp nhau.)
vemos (đọc: BÊ-mốs) ⇒ động từ ver (nhìn thấy / gặp) chia cho ngôi “chúng ta”
※ Vemos la película. (Chúng mình xem bộ phim.)
⇒ Ghép lại: nos vemos = “chúng ta gặp nhau”
Nhiều người nghĩ đây là kiểu nói đường phố, nhưng không phải. Từ điển DLE của Viện Hàn lâm Hoàng gia Tây Ban Nha (RAE) có ghi hẳn mục này, nằm ngay trong bài từ ver:
nos vemos
expr. hasta la vista.hasta la vista
expr. U. para despedirse.Dịch: nos vemos — thành ngữ. Xem mục hasta la vista. ／ hasta la vista — thành ngữ. Dùng để chào tạm biệt.
※Tham khảo・trích dẫn “Diccionario de la lengua española (DLE), RAE — mục “ver””・“mục “vista””
Có luôn, và nó còn được xếp ngang hàng với hasta la vista — câu mà chắc bạn từng nghe trong phim hành động Mỹ đó!
Nghĩa là nos vemos không phải tiếng lóng. Bạn nói nó với bạn bè cũng được, viết cuối một cái tin nhắn cho đồng nghiệp cũng được. Chỉ cần đừng dùng để kết thúc một lá đơn xin việc là ổn!
Một điểm nữa mà từ điển giúp mình gỡ rối: động từ ver không chỉ có nghĩa “nhìn thấy” bằng mắt. DLE ghi rõ một nghĩa riêng là “Encontrarse con alguien o estar con él” — tức là “gặp gỡ ai đó, ở cùng với người đó”, kèm ví dụ Mañana voy a ver a mi amigo (Mai mình đi gặp bạn mình).
Từ điển tiếng Tây Ban Nha của Mexico (DEM) cũng giải nghĩa y hệt: “Encontrar a alguien para hablar con él o visitarlo”, với ví dụ “Te veré en el café” (Mình sẽ gặp bạn ở quán cà phê).
Chỗ này quan trọng nên mình nhấn mạnh: trong nos vemos, chữ ver không phải là “nhìn”, mà là “gặp”.
Người bản xứ nói câu này qua điện thoại, nói cả trong bóng tối, nói với người bạn sẽ gặp ở chỗ hẹn chứ chưa nhìn thấy mặt. Không ai đang nói chuyện con mắt cả!
Dưới đây là vài tình huống đời thường nhất mà bạn sẽ nghe thấy câu này:
Ví dụ cơ bản với “nos vemos”
【Chia tay bạn sau buổi cà phê】
・Bueno, me voy. ¡Nos vemos!
（Thôi, mình về đây. Gặp lại sau nha!）【Hẹn rõ ngày giờ】
・Nos vemos mañana a las nueve.
（Mai chín giờ gặp nhau nha.）【Kết thúc tin nhắn】
・Vale, entonces nos vemos el sábado. ¡Un abrazo!
（Ừ, vậy thứ Bảy gặp nhé. Ôm cái!）【Rủ rê, đề nghị — nhớ dấu hỏi】
・¿Nos vemos en la estación?
（Mình gặp nhau ở nhà ga nha?）【Nghĩa đen thật sự: “gặp nhau” theo thói quen】
・Nos vemos todos los días en la oficina.
（Ngày nào tụi mình cũng gặp nhau ở văn phòng.）※Tham khảo「DLE, RAE — mục “ver”」・「Diccionario del español de México (DEM), El Colegio de México — mục “ver”」
Bạn phân biệt được hai cái đó là đã đi được nửa bài rồi đó!
Cách nhận ra rất dễ: nếu câu đứng một mình lúc chia tay thì nó là lời chào; nếu nó nằm trong một câu dài có todos los días, a veces, en la oficina… thì nó đang kể chuyện gặp nhau thật.
Vì sao câu tạm biệt lại chia ở thì hiện tại?
Đây là cây cầu quan trọng nhất của bài hôm nay, nên mình làm hẳn một mục riêng.
Tiếng Tây Ban Nha có sẵn thì tương lai hẳn hoi. Động từ ver chia ở tương lai cho ngôi “chúng ta” là veremos. Nói cách khác, nếu muốn nói “chúng ta sẽ gặp nhau” thì họ hoàn toàn có thể nói nos veremos.
Thế mà trong đời sống hằng ngày, cái người ta buột miệng nói ra lại gần như luôn là nos vemos — thì hiện tại.
Không hề thiếu — họ có đủ, chỉ là chọn không dùng.
Và cái “chọn không dùng” này có tên hẳn hoi trong sách ngữ pháp của Viện Hàn lâm: presente prospectivo, tạm dịch là “thì hiện tại hướng tới tương lai”.
Bộ ngữ pháp Nueva gramática de la lengua española (NGLE) của RAE mô tả hiện tượng này ở mục 23.6n:
El presente prospectivo o presente pro futuro se caracteriza por aludir a hechos posteriores al momento de la enunciación. […] Este uso del presente es característico, aunque no exclusivo, de los compromisos, así como de las afirmaciones rotundas, la descripción de planes, actuaciones previstas o programadas y otros sucesos venideros cuyo acaecimiento no se pone en duda.
Dịch: Thì hiện tại hướng tương lai đặc trưng ở chỗ nó nói tới những sự việc xảy ra sau thời điểm phát ngôn. […] Cách dùng này của thì hiện tại là đặc trưng — tuy không phải độc quyền — của các lời cam kết, cũng như của những khẳng định chắc nịch, của việc mô tả kế hoạch, những hoạt động đã định sẵn hoặc đã lên lịch, và những sự việc sắp tới mà người nói không hề nghi ngờ chuyện nó sẽ xảy ra.
※Tham khảo・trích dẫn “RAE-ASALE, Nueva gramática de la lengua española, §23.6n”
Đọc kỹ đoạn cuối bạn sẽ thấy đúng tinh thần của nos vemos: người nói không nghi ngờ gì chuyện hai bên sẽ gặp lại. Chính vì coi chuyện đó là chắc chắn nên họ mới dám nói ở thì hiện tại, như thể nó đang xảy ra tới nơi rồi.
Vì sao hiện tại lại thành lời hẹn
Dùng tương lai（nos veremos）⇒ đẩy sự việc ra xa: “rồi sẽ có lúc gặp lại”
Dùng hiện tại（nos vemos）⇒ kéo sự việc lại gần: “chuyện gặp lại là chắc rồi, gần lắm rồi”
⇒ Vì vậy nos vemos nghe ấm và chắc chắn, còn nos veremos nghe xa xôi hơn một chút
Và đây là chỗ mình hứa lúc đầu — người Việt mình hiểu chuyện này nhanh hơn người khác rất nhiều.
Tiếng Việt cũng có chữ “sẽ”, nhưng lúc hẹn hò thân mật thì mình bỏ nó đi: bạn nói “Mai gặp nhau nha!” chứ có mấy ai nói “Ngày mai chúng ta sẽ gặp nhau” đâu, nghe cứng đơ liền!
Đúng y như vậy! Hai ngôn ngữ cách nhau nửa vòng trái đất mà lại chọn giống hệt nhau một chiêu.
Nên nếu có ai bảo bạn “nos vemos chia sai thì rồi kìa”, bạn cứ tự tin: nó không sai, nó chỉ đang làm đúng cái việc mà tiếng Việt vẫn làm mỗi ngày.
nos vemos hay nos veremos — nói cái nào?
Cả hai đều đúng ngữ pháp, nhưng cảm giác khác nhau rõ rệt.
Trang tư vấn ngôn ngữ El Castellano giải thích: nos vemos mang ý “gặp nhau sớm thôi / mai gặp / tuần này gặp”, tức là cuộc gặp nằm ở một điểm không xa, vì hai người vốn hay gặp nhau đều đặn. Ngược lại, nos veremos ngụ ý cuộc gặp sẽ diễn ra muộn hơn, và thậm chí còn kèm theo một chút bất định về chuyện nó có xảy ra hay không.
・Chia tay bạn học, đồng nghiệp, người quen — người bạn còn gặp lại
⇒ Nos vemos.（Gặp lại sau nha.）
・Chia tay ai đó mà lần sau xa lắc, hoặc chính bạn cũng không chắc
⇒ Nos veremos.（Rồi sẽ có ngày gặp lại.）— nghe hơi trịnh trọng, hơi buồn buồn
・Đang phân vân, sợ nói sai
⇒ Cứ chọn Nos vemos. Đây là câu người bản xứ dùng nhiều gấp nhiều lần câu kia.
Cái bẫy nằm ngay đó! Người mới học hay nghĩ “dạng phức tạp hơn = lịch sự hơn”, nhưng ở đây thì ngược lại.
Bạn cứ hình dung: “rồi sẽ có ngày ta gặp lại” — tiếng Việt cũng thế thôi, câu càng long trọng thì cuộc gặp nghe càng xa!
Chữ “nos” ở đây nghĩa là “nhau”, không phải “chúng ta”
Đây là lỗi hiểu nhầm số một mà mình gặp ở người Việt học tiếng Tây Ban Nha.
Rất nhiều bạn nhìn nos vemos rồi tách thành “nos = chúng ta” + “vemos = nhìn”, ra thành “chúng ta nhìn”. Nghe thì có vẻ trôi, nhưng sai ở gốc.
Lý do: trong tiếng Tây Ban Nha, chủ ngữ đã nằm sẵn trong đuôi động từ rồi. Cứ nhìn bảng chia là thấy ngay:
Động từ ver ở thì hiện tại
yo veo（tôi thấy）
tú ves（bạn thấy）
él / ella / usted ve（anh ấy / chị ấy / ông bà thấy）
nosotros vemos ⇒ đuôi -mos đã có nghĩa “chúng ta” rồi
vosotros veis（các bạn thấy — dùng ở Tây Ban Nha）
ellos / ustedes ven（họ / các vị thấy）
⇒ Vậy chữ nos đứng thêm ở đầu không phải chủ ngữ. Nó là tân ngữ: “nhau”
Câu hỏi hay lắm! Nói trống vemos thì thành “chúng ta nhìn (một cái gì đó)” — người nghe sẽ đợi bạn nói tiếp là nhìn cái gì.
Vemos la tele.（Tụi mình xem tivi.）
Vemos el mar.（Tụi mình nhìn thấy biển.）
Còn thêm chữ nos vào là hai bên trở thành đối tượng của nhau — khỏi cần nhìn cái gì bên ngoài nữa!
Vì sao một chữ “nos” lại làm được chuyện đó?
Vì trong tiếng Tây Ban Nha, mấy đại từ nos / os / se gánh cùng lúc hai vai: vai phản thân (“tự mình”) và vai tương hỗ (“lẫn nhau”). Bộ ngữ pháp NGLE nói thẳng chuyện này:
No existen en español pronombres átonos exclusivamente recíprocos. […] los pronombres nos, os, se admiten usos reflexivos y también recíprocos. […] En ausencia de pronombres tónicos (Se adoran; Nos echábamos la culpa) puede producirse ambigüedad entre la interpretación reflexiva y la recíproca, que —como en tantos otros casos de ambigüedad— suele aclararse por la situación o el contexto.
Dịch: Trong tiếng Tây Ban Nha không có đại từ nào chỉ chuyên làm nhiệm vụ “lẫn nhau” cả. […] Các đại từ nos, os, se vừa dùng được theo nghĩa phản thân, vừa dùng được theo nghĩa tương hỗ. […] Khi không có đại từ nhấn đi kèm thì có thể sinh ra mơ hồ giữa hai cách hiểu, và — như bao trường hợp mơ hồ khác — chuyện đó thường được hoàn cảnh và ngữ cảnh làm rõ.
※Tham khảo・trích dẫn “RAE-ASALE, Nueva gramática de la lengua española, §16.5 Los pronombres recíprocos”
Nói cách khác: nos vemos về lý thuyết có hai đường hiểu.
Một câu, hai đường hiểu
❶ Phản thân（tự nhìn mình）
Nos vemos en el espejo. ⇒ Tụi mình tự nhìn mình trong gương
❷ Tương hỗ（nhìn/gặp nhau）
Nos vemos mañana. ⇒ Mai tụi mình gặp nhau
⇒ Không có luật nào bắt phải hiểu theo cách nào. Hoàn cảnh quyết định — và khi ai đó vừa xỏ giày đứng dậy ra về thì đường ❷ là đường duy nhất còn lại
Có cách khóa lại đàng hoàng, và NGLE cũng chỉ luôn ở mục đó: thêm một cụm nhấn vào phía sau.
el uno al otro（người này với người kia）hoặc entre nosotros（giữa chúng ta）
Nos vemos el uno al otro. ⇒ chỉ còn nghĩa “nhìn nhau”, hết đường hiểu lệch!
Chỉ có điều trong lời chào thì không ai thêm mấy chữ này — vì lúc đó đâu còn ai hiểu lầm được nữa.
Vị trí của “nos”: khi nào đứng trước, khi nào dính vào đuôi
Vì nos là một đại từ không trọng âm, nó không được đứng tự do mà phải bám vào động từ theo quy tắc rất gọn:
❶ Động từ đã chia ⇒ nos đứng TRƯỚC, viết rời
○ Nos vemos mañana.（Mai gặp nhau nha.）
× Vemosnos mañana.
❷ Động từ nguyên mẫu ⇒ nos DÍNH vào đuôi
○ ¿Podemos vernos el jueves?（Thứ Năm mình gặp nhau được không?）
○ Quiero verte.（Mình muốn gặp bạn. — đổi nos thành te khi chỉ nói với một người）
❸ Dạng đang tiếp diễn ⇒ cũng dính vào đuôi
○ Estamos viéndonos mucho últimamente.（Dạo này tụi mình gặp nhau nhiều.）
※ Câu này cũng viết được thành Nos estamos viendo mucho — hai kiểu đều đúng.
Cách phát âm “nos vemos”: chữ v đọc thành “b”
Đây là chỗ người Việt dễ lộ nhất, và may mắn là cũng dễ sửa nhất.
Trong tiếng Việt, chữ v đọc bằng cách chạm răng trên vào môi dưới (âm môi–răng). Tiếng Tây Ban Nha không có âm đó. Cuốn Diccionario panhispánico de dudas của RAE nói thẳng:
Las dos representan hoy el fonema bilabial sonoro /b/. Por tanto, no es propio de nuestra lengua articular la v como labiodental, es decir, apoyando los dientes superiores en el labio inferior, como ocurre en otros idiomas. Así pues, pares de palabras como baca y vaca, bello y vello, acerbo y acervo se pronuncian exactamente igual.
Dịch: Ngày nay hai chữ cái b và v cùng đại diện cho một âm duy nhất là âm hai môi hữu thanh /b/. Vì vậy, việc phát âm chữ v bằng cách đặt răng trên lên môi dưới — như trong nhiều thứ tiếng khác — không phải là cách nói của tiếng Tây Ban Nha. Cho nên những cặp từ như baca và vaca được đọc giống hệt nhau.
※Tham khảo・trích dẫn “RAE-ASALE, Diccionario panhispánico de dudas — mục “v””
Y chang luôn, không lệch một chút nào! Chính vì vậy mà học sinh Tây Ban Nha thường viết sai chính tả b với v — tai họ không giúp gì được.
Với bạn thì đây là tin vui: chỉ cần nhớ thấy chữ v thì đọc như chữ b, thế là xong cả một mảng phát âm.
Đọc “nos vemos” trong 3 nhịp
nos ／ ve ／ mos ⇒ “nốs BÊ-mốs”
❶ v ⇒ đọc như b: “BÊ”, không phải “VÊ”. Hai môi chạm nhau, răng không đụng vào đâu hết
❷ Nhấn vào nhịp giữa: nos-BÊ-mos. Nhấn sai chỗ là người nghe khựng lại
❸ Bật ra âm s ở cuối cả hai chữ: nốs … mốs. Tiếng Việt không có phụ âm cuối này nên rất dễ bị nuốt mất
❹ Không có thanh điệu: đọc phẳng, đừng lên xuống như tiếng Việt
Một chuyện nhỏ cho vui: ở vùng Caribe, miền nam Tây Ban Nha hay Argentina, người bản xứ hay nuốt bớt âm s cuối, nghe ra thành “nô bê-mô”. Bạn nghe hiểu là được, nhưng bản thân thì cứ giữ âm s cho rõ — đó là cách nói an toàn ở mọi nơi.
nos vemos pronto nghĩa là gì? Cả nhà “nos vemos + …”
Cái hay của nos vemos là nó giống một cái khung: bạn ráp thêm chữ vào đuôi là đổi được cả sắc thái lẫn mức độ cụ thể.
Bắt đầu bằng biến thể được tra nhiều nhất: nos vemos pronto.
DLE giải nghĩa pronto (trạng từ) là “Antes de lo que se espera” — “sớm hơn dự tính”, và cũng có nghĩa “nhanh chóng”. Ghép vào, ta được:
nos vemos pronto
nos vemos（chúng ta gặp nhau）＋ pronto（sớm）
⇒ “Gặp lại sớm nha!” / “Hẹn sớm gặp lại!”
※ Đây là câu chào ấm áp nhất trong cả nhóm. Bạn dùng nó khi thật lòng mong gặp lại người kia — chia tay bạn thân, tiễn người nhà ra sân bay, kết thúc một chuyến đi vui
※ Có một câu anh em rất giống: hasta pronto, DLE ghi là “dùng để chào tạm biệt”. Nghĩa gần như nhau, chỉ khác là hasta pronto không có chữ “gặp”
Chuẩn cái cảm giác đó luôn!
Mà bạn cũng để ý giùm mình mặt trái: vì nó ấm nên nó cũng hơi nặng. Nói nos vemos pronto với anh bảo vệ tòa nhà thì hơi kỳ — nghe như bạn đang hẹn hò gì đó. Với người lạ thì cứ nos vemos trống là vừa đẹp!
Còn đây là cả họ hàng nhà nos vemos, xếp từ mơ hồ đến cụ thể:
Cả nhà “nos vemos + …”
Nos vemos. ⇒ Gặp lại sau nha.（trung tính, dùng được mọi lúc）
Nos vemos pronto. ⇒ Sớm gặp lại nha.（ấm áp）
Nos vemos luego. ⇒ Lát nữa / hồi nữa gặp nha.（rất phổ thông）
Nos vemos después. ⇒ Rồi gặp sau nha.
Nos vemos al rato. ⇒ Chút xíu nữa gặp.（nghe nhiều ở Mexico）
Nos vemos mañana. ⇒ Mai gặp nha.
Nos vemos el lunes. ⇒ Thứ Hai gặp nha.
Nos vemos en la oficina. ⇒ Gặp ở văn phòng nha.（ráp được cả địa điểm）
Ahí nos vemos. ⇒ Ở đó gặp nha / Thôi vậy nha.（rất Mexico）
⇒ Quy luật chung: ráp thêm chữ chỉ thời gian hay nơi chốn vào sau là xong
Chữ này đáng học lắm, vì ở Mexico người ta xài suốt ngày!
rato là “một khoảng thời gian ngắn”, còn al rato thì từ điển DEM giải là “dentro de poco tiempo” — “trong chốc lát nữa”. Người Mexico còn hay nói kiểu nhỏ xíu là al ratito nữa cơ!
Các biến thể trong câu thật
・Me tengo que ir. ¡Nos vemos pronto!
（Mình phải đi rồi. Sớm gặp lại nha!）・Nos vemos al rato, voy por un café.
（Chút xíu nữa gặp, mình đi lấy cà phê cái đã.）・No puedo hoy… ¿nos vemos el viernes?
（Hôm nay mình bận… thứ Sáu gặp nhau được không?）・Ahí nos vemos, ¡cuídate!
（Thôi vậy nha, giữ gìn sức khỏe!）※Tham khảo「DLE, RAE — mục “pronto”」・「DEM, El Colegio de México — mục “rato”」
Cách đáp lại “nos vemos” cho tự nhiên
Người bản xứ buông một câu “¡Nos vemos!” rồi quay đi, còn bạn đứng đơ ra mất ba giây — chuyện này ai học ngoại ngữ cũng từng trải qua. Tin vui là câu này dễ đáp bậc nhất.
Cách chắc ăn nhất, mà cũng là cách người bản xứ làm nhiều nhất: dội ngược lại đúng câu đó.
Họ nói Nos vemos — bạn đáp Nos vemos. Xong! Không hề cụt lủn, không hề lười, đây đúng là phản xạ chuẩn của người bản xứ.
❶ Dội lại y nguyên（an toàn tuyệt đối）
・¡Nos vemos!（Ừ, gặp lại sau nha!）
・¡Sí, nos vemos! / Vale, nos vemos.（Ừ ừ, gặp lại nha. — vale nghe nhiều ở Tây Ban Nha）
❷ Đáp bằng một câu tạm biệt khác（nghe phong phú hơn）
・¡Hasta luego!（Tạm biệt nha!）
・¡Chao! / ¡Adiós!（Bái bai! / Tạm biệt!）
・¡Hasta mañana!（Mai gặp nha! — khi chắc chắn mai gặp）
❸ Đáp kèm một câu chúc（ấm áp nhất）
・Nos vemos, ¡cuídate!（Gặp lại sau, giữ gìn sức khỏe nha!）
・Nos vemos, que te vaya bien.（Gặp lại sau, chúc mọi sự suôn sẻ nha.）
❹ Xác nhận lại lịch hẹn（khi có hẹn thật）
・Nos vemos el jueves entonces.（Vậy thứ Năm gặp nha.）
Bạn nhận xét tinh thật — mà ở đây thì ngược lại hoàn toàn!
Lời chào tạm biệt trong tiếng Tây Ban Nha hoạt động như một cú bắt tay: bên kia chìa ra thì bên này chìa lại đúng cái đó. Còn cố nghĩ ra câu khác cho “đỡ trùng” mới là chỗ làm người mới học lỡ nhịp.
Ngược lại, có hai cái bẫy nhỏ mà mình muốn bạn né:
Hai câu đáp KHÔNG dùng được
× De nada.（Không có gì.）
⇒ Câu này để đáp lời cảm ơn. Nos vemos đâu phải lời cảm ơn!
× Igualmente.（Bạn cũng vậy nha.）
⇒ Câu này để đáp lại một lời chúc（như que te vaya bien）. Còn nos vemos là chuyện gặp nhau — chuyện của cả hai bên rồi, không có gì để chúc ngược lại
⇒ Đứng hình không biết nói gì? Cứ “¡Nos vemos!” là không bao giờ sai
nos vemos và hasta luego khác nhau ở đâu?
Hai câu này hay được xếp cạnh nhau, và đúng là chúng thay cho nhau được trong phần lớn tình huống. Nhưng ruột bên trong thì khác hẳn.
Mổ xẻ hai câu
hasta luego ＝ hasta（cho đến）＋ luego（lát nữa）
⇒ Nghĩa đen: “cho đến lát nữa”. Trong câu không hề có động từ “gặp”
⇒ Nó chỉ đặt một dấu chấm lên khúc thời gian, không nói gì tới chuyện hai người
nos vemos ＝ nos（nhau）＋ vemos（chúng ta gặp）
⇒ Nghĩa đen: “chúng ta gặp nhau”. Có hẳn động từ “gặp”, và có cả hai người trong câu
⇒ Nó nói thẳng về mối quan hệ giữa bạn và người kia
Mình cho bạn một cái mốc dễ nhớ nhé.
Với người lạ hoàn toàn — cô thu ngân, bác tài xế, người bạn sẽ không bao giờ gặp lại — thì hasta luego nhẹ hơn và hợp hơn.
Với người bạn có quen biết — bạn học, đồng nghiệp, hàng xóm — thì nos vemos nghe thân và ấm hơn hẳn.
Có một điểm nữa mà mình rất thích ở nos vemos, và người Việt sẽ thấy nó nhẹ cả người: trong câu này không có chữ nào mang nghĩa “bạn”.
Tiếng Việt bắt mình chọn vai vế trước khi mở miệng — anh, chị, em, cô, chú, bác. Tiếng Tây Ban Nha cũng có chuyện tương tự với tú (thân) và usted (lịch sự), và người mới học rất hay khựng ở đó. Nhưng nos vemos thì chia ở ngôi “chúng ta”, nên nó gộp luôn cả hai người vào một chữ và không bắt bạn phải chọn gì hết.
Nói cách khác: nos vemos là câu tránh được toàn bộ chuyện xưng hô.
Bạn đang không biết nên gọi người ta bằng tú hay usted? Vậy thì cứ nos vemos — câu này không hỏi tới chuyện đó!
Nếu bạn muốn xem kỹ vì sao hasta luego lại không có động từ “gặp” dù tiếng Việt luôn dịch nó thành “hẹn gặp lại”, mình đã kể chi tiết ở bài riêng:
hasta luego nghĩa là gì? Vì sao câu này không có chữ “gặp”, khác gì adiós và cách đáp lại
Nguồn gốc: “ver” đến từ tiếng Latin vidēre — bà con với chữ “video”
Đến phần mình thích nhất: lần ngược nguồn gốc hai chữ trong câu này.
ver — từ vidēre của tiếng Latin
DLE ghi nguồn gốc của ver cực gọn: “Del lat. vidēre” — từ chữ vidēre trong tiếng Latin, nghĩa là “nhìn thấy”.
Và đây mới là chỗ vui: chữ Latin đó bạn đã biết từ lâu rồi mà không hay.
Chữ video mà bạn dùng mỗi ngày đó — nó chính là dạng chia ngôi “tôi” của vidēre, nghĩa gốc là “tôi nhìn thấy”!
Tiếng Anh mượn chữ này vào năm 1935 để đặt tên cho phần hình, cho cân với chữ audio (phần tiếng). Vậy là mỗi lần bạn nói “xem video”, bạn đang nói một chữ họ hàng ruột với vemos!
Còn nhiều chữ khác nữa cơ! visa（giấy đã được “xem qua”）, evidence trong tiếng Anh（cái nhìn thấy rõ）, rồi cả vista trong hasta la vista.
Mà bạn nhớ không — DLE nói nos vemos chính là hasta la vista. Hai câu đó mọc ra từ cùng một gốc Latin, chỉ khác nhau ở chỗ một bên dùng động từ, một bên dùng danh từ!
nos — từ chữ Latin “nos”, số nhiều của “tôi”
Chữ nos thì đi thẳng hơn nhiều. DLE ghi: “Del lat. nos, pl. de ego ‘yo’” — từ chữ nos trong tiếng Latin, dạng số nhiều của ego (“tôi”).
Nghĩa là hơn hai nghìn năm trước, người La Mã đã dùng gần như đúng chữ đó với đúng nghĩa đó rồi. Nó đi một mạch từ Latin sang tiếng Tây Ban Nha mà gần như không đổi hình dạng.
Đường đi của “nos vemos”
Latin: nos（chúng tôi）＋ vidēre（nhìn thấy）
↓（vidēre rụng mất chữ d ở giữa khi vào tiếng Tây Ban Nha）
Tiếng Tây Ban Nha: nos ＋ ver ⇒ chia cho ngôi “chúng ta” thành vemos
↓（nghĩa “nhìn thấy” nới rộng thành “gặp gỡ”）
Ngày nay: nos vemos（chúng ta gặp nhau ⇒ hẹn gặp lại nha）
※ Cùng gốc vidēre: video（tôi nhìn thấy）, vista（tầm nhìn — trong hasta la vista）, visto（đã xem）
Bạn nói “bào mòn” là hình dung quá đúng!
Những chữ được nói ra nhiều nhất mỗi ngày thường bị mòn nhanh nhất — miệng người ta lười, cứ cắt bớt dần cho tiện. Chữ ver ngắn cũn như vậy chính là dấu vết của hai nghìn năm được xài liên tục đó!
3 lỗi người Việt hay mắc với “nos vemos” và cách sửa
Cuối cùng, mình gom lại những chỗ vấp mà mình thấy nhiều nhất, kèm cách sửa dùng được ngay.
❶ Đọc chữ v theo kiểu tiếng Việt
× “nốt VÊ-mốt”（răng trên chạm môi dưới）
○ “nốs BÊ-mốs” — hai môi chạm nhau, răng không tham gia. RAE nói rõ trong tiếng Tây Ban Nha b và v là cùng một âm, nên vemos phải nghe ra giống như viết là “bemos”.
❷ Nuốt mất âm s ở cuối
× “nô bê-mô”
○ “nốs BÊ-mốs” — bật hơi gió ở cuối cả hai chữ. Tiếng Việt không có phụ âm cuối /s/ nên mình rất dễ bỏ quên. Người bản xứ vẫn hiểu, nhưng giữ được âm này thì câu của bạn nghe gọn gàng hơn nhiều.
❸ Hiểu “nos” là chủ ngữ “chúng ta”
× nos vemos ＝ “chúng ta nhìn”
○ nos vemos ＝ “chúng ta gặp NHAU”. Chủ ngữ “chúng ta” đã nằm sẵn trong đuôi -mos rồi; chữ nos đứng đầu câu là tân ngữ, mang nghĩa “lẫn nhau”. Hiểu đúng chỗ này thì hàng loạt câu khác cũng sáng ra: nos ayudamos（giúp nhau）, nos escribimos（viết thư cho nhau）, nos conocemos（quen biết nhau）.
Nếu bạn chỉ mang về được một ý từ bài này, thì hãy mang ý sau: “nos vemos” chia ở hiện tại không phải vì sai, mà vì người nói coi chuyện gặp lại là chắc chắn.
Đó cũng là lý do câu này nghe ấm. Nó không hứa hẹn dông dài — nó chỉ coi như chuyện đã rồi.
Tóm tắt về “nos vemos”
Dưới đây là phần tóm tắt nghĩa và cách dùng của nos vemos.
⇒ Nghĩa đen: “chúng ta gặp nhau”. DLE xếp nó ngang với hasta la vista, tức là dùng để chào tạm biệt
⇒ Ở đây ver mang nghĩa “gặp” chứ không phải “nhìn”
●Vì sao chia ở hiện tại ⇒ đây là presente prospectivo（hiện tại hướng tương lai）của tiếng Tây Ban Nha, dùng cho những chuyện sắp tới mà người nói không nghi ngờ gì. Tiếng Việt cũng làm y hệt khi bỏ chữ “sẽ”: “Mai gặp nhau nha!”
●nos vemos hay nos veremos ⇒ hiện tại nghe gần và chắc; tương lai nghe xa hơn, mơ hồ hơn. Phân vân thì chọn nos vemos
●Phát âm ⇒ 3 nhịp, “nốs BÊ-mốs”, nhấn nhịp giữa. Chữ v đọc như b, và nhớ bật âm s ở cuối
●Biến thể ⇒ ráp thêm chữ vào đuôi: pronto（sớm）, luego（lát nữa）, al rato（chút xíu nữa — Mexico）, mañana（mai）, el lunes（thứ Hai）
●Cách đáp ⇒ dội lại “¡Nos vemos!” là chuẩn nhất; ngoài ra có hasta luego / chao / adiós, hoặc thêm lời chúc cuídate. Đừng đáp de nada hay igualmente
●Khác hasta luego ⇒ hasta luego chỉ nói về thời gian（“cho đến lát nữa”）; nos vemos lôi cả hai người vào câu, nên thân hơn — và vì chia ở ngôi “chúng ta” nên không phải chọn tú hay usted
Bài này chỉ nói về một câu trong cả bộ. Nếu bạn muốn xem toàn cảnh cách chào tạm biệt tiếng Tây Ban Nha — hasta luego, nos vemos, cuídate, ahí nos vidrios xếp cạnh nhau, kèm bảng chọn câu theo từng đối tượng — mình có bài tổng hợp riêng:
「Real Academia Española, Diccionario de la lengua española (DLE) — mục “ver”, “vista”, “nos”, “pronto”（https://dle.rae.es/）」
「Real Academia Española y Asociación de Academias de la Lengua Española, Nueva gramática de la lengua española, §23.6n El presente prospectivo（https://www.rae.es/gramática/sintaxis/）」
「Real Academia Española y Asociación de Academias de la Lengua Española, Nueva gramática de la lengua española, §16.5 Los pronombres recíprocos（https://www.rae.es/gramática/sintaxis/los-pronombres-recíprocos）」
「Real Academia Española y Asociación de Academias de la Lengua Española, Diccionario panhispánico de dudas (DPD) — mục “v”（https://www.rae.es/dpd/v）」
「El Colegio de México, Diccionario del español de México (DEM) — mục “ver”, “rato”（https://dem.colmex.mx/）」
「El Castellano — La página del idioma español, mục hỏi đáp “Nos vemos/veremos”（https://www.elcastellano.org/hubeymar-calvo）」
「Online Etymology Dictionary — “video”（https://www.etymonline.com/word/video）」
「Wiktionary — “nos vemos”（https://en.wiktionary.org/wiki/nos_vemos）」